Donatio.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

Donatio (od łac. dono - darować, obdarować) - w prawie rzymskim darowizna.

Spis treści

edytuj Darowizna w prawie przedjustyniańskim

Darowizną w prawie przedjustyniańskim była każda czynność prawna, która:

  • wzbogacała (zwiększała majątek) obdarowanego,
  • zubażała (zmniejszała majątek) darczyńcę,
  • wykonywana była w celu przysporzenia korzyści majątkowej obdarowanemu, tj. musiała istnieć wola dokonania darowizny (animus donandi) oraz
  • jeżeli darowizna została przez obdarowanego przyjęta, gdyż nikt nie mógł być obdarowany wbrew swej woli.

Darowizny realizowano w formie zależnej od rodzaju przysposobienia, np.: przenosząc na obdarowanego własność rzeczy w drodze tradycji (bądź mancypacji czy in iure cessio jeżeli rzecz należała do res mancipi), zwalniając obdarowanego z ciążącego na nim długu lub zobowiązując się w drodze stypulacji do jakiegoś świadczenia na rzecz obdarowanego. Darowizną mogła być też sprzedaż jakiegoś przedmiotu za cenę symboliczną (tj. nieodpowiadającą rzeczywistej wartości przedmiotu), np. mancipatio sestertio nummo uno.

Zasadniczo prawo rzymskie traktowało darowizny jako niepożądane i starało się je ograniczyć, gdyż nie miały one podłoża ekonomicznego. Służyły temu przepisy wydanej w roku 204 p.n.e. lex Cincia (de donis et muneribus), zakazujące darowizn na rzecz obcych osób ponad określoną wysokość. Jednak darowizny dokonane mimo tego zakazu nie były nieważne ani karalne. Pod koniec republiki prawo zwyczajowe - co do zasady - zakazywało darowizn między małżonkami (donatio inter virum et uxorem) a darowizny dokonane uznawano za nieważne. Na początku dominatu zakazy wynikające z lex Cincia zastąpiono ustawowym obowiązkiem ujawniania darowizn w specjalnym rejestrze prowadzonym przez urzędników cesarskich. Wpis do takiego rejestru nazywano insynuacją darowizny. Darowizna dokonana bez insynuacji była nieważna. Ponadto sama obietnica darowizny, jeżeli nie była dokonana w formie stypulacji, nie rodziła roszczenia i nie była zaskarżalna (należała wówczas do kategorii umów zwanych pacta nuda).

edytuj Darowizna w prawie Justyniańskim

Kodyfikacja Justyniana uwzględniała już zaskarżalność zwykłej, nieformalnej umowy darowizny (pactum donationis). Taka umowa darowizny należała już do kategorii pacta legitima.

Ponadto prawo justyniańskie zachowywało obowiązek insynuacji darowizn, których wartość przekraczała 500 solidów oraz przewidywało możliwość odwołania darowizny, w przypadkach niewdzięczności obdarowanego, które taksatywnie wyliczała ustawa.

edytuj Szczególne rodzaje darowizn

edytuj Donatio sub modo

Szczególnym rodzajem darowizny była darowizna z poleceniem (donatio sub modo). Była to darowizna, do której darczyńca dołączał polecenie (modus) nakładające na obdarowanego obowiązek określonego postępowania (działania lub zaniechania). Polecenie takie nie było warunkiem zawieszającym, tj. nie zawieszało ważności czynności prawnej. Darowizna pozostawała ważna mimo niewykonania polecenia. Od czasów Kodyfikacji Justyniańskiej, darczyńca mógł jednak skarżyć obdarowanego o wykonanie polecenia przy pomocy powództwa actio praescriptio verbis.

edytuj Donatio mortis causa

Darowizna na wypadek śmierci (donatio mortis causa) była szczególnym rodzajem darowizny, którą dokonywano pod warunkiem, że obdarowany przeżyje darczyńcę (por. umowa o przeżycie). Darowiznę taką, faktycznie obciążającą spadek, realizował spadkobierca darczyńcy, w związku z czym stosowano do niej niektóre przepisy prawa spadkowego.

edytuj Donatio inter virum et uxorem

Zobacz więcej w osobnym artykule: Donatio inter virum et uxorem.

Szczególnymi darowiznami były darowizny dokonywane między małżonkami, które w zasadzie były niedozwolone i nieważne.

edytuj Bibliografia
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.