Referendarz sądowy.html



Referendarz sądowy – sądowy organ jurysdykcyjny posiadający w zakresie powierzonych czynności kompetencje sądu, wykonujący zadania z zakresu ochrony prawnej.

Referendarz sądowy został wyposażony w kompetencje w sprawach ściśle określonych ustawą, zastępując w nich orzekających w sądach sędziów. Wprowadzenie tej nowej instytucji odpowiada doświadczeniom państw zachodnioeuropejskich, a także rekomendacji nr R-86/12 Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie środków przeciwdziałania nadmiernemu obciążeniu sądów i jego zmniejszania, przyjętej w dniu 16 września 1986 na 399 posiedzeniu zastępców ministrów.

W praktyce referendarz rozpoznaje wnioski z zakresu postępowania wieczystoksięgowego, wnioski o wpis do rejestru zastawów i do Krajowego Rejestru Sądowego. W postępowaniu rejestrowym referendarz nie może prowadzić rozprawy (art. 509¹ kodeksu postępowania cywilnego). Referendarz może wydać także nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (art. 353¹ § 2 kpc). Referendarz może także rozpoznawać wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych (art. 123 § 2 kpc). Może również nadawać klauzulę wykonalności niektórym tytułom egzekucyjnym (art. 781 § 1¹ kpc). Także czynności w sprawach z zakresu prawa spadkowego może wykonywać referendarz sądowy, z wyłączeniem prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku oraz przesłuchania świadków testamentu ustnego(art. 509¹§ 3 kodeksu postępowania cywilnego).

Referendarzem może zostać mianowana osoba, która m.in. ukończyła wyższe studia prawnicze, a także odbyła aplikację referendarską i złożyła egzamin referendarski albo odbyła aplikację sądową, prokuratorską, notarialną, adwokacką lub radcowską i złożyła odpowiedni egzamin, albo złożyła egzamin referendarski. Referendarza sądowego mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy Minister Sprawiedliwości na wniosek prezesa sądu okręgowego.

Dla określenia pozycji ustrojowej referendarza najistotniejszy jest fakt posiadania atrybutu przypisanego organom władzy sądowniczej jakim jest niezależność w zakresie wykonywania czynności orzeczniczych nawiązująca bezpośrednio do niezawisłości sędziowskiej. Referendarza nie obowiązują zakazy wykonywania niektórych rodzajów działalności i pełnienia pewnych funkcji, np. prowadzenia działalności gospodarczej, członkostwa w partii politycznej, zasiadania w radach nadzorczych spółek, sprawowania mandatu radnego, jeżeli nie koliduje to z powierzonymi obowiązkami i nie podważa zaufania do sądu.

Na orzeczenie referendarza sądowego co do istoty sprawy, orzeczenia kończące postępowanie, a także orzeczenia, o których mowa w art. 394 § 1 pkt 1-11 kpc, przysługuje skarga do sądu rejonowego. W razie wniesienia skargi orzeczenie referendarza sądowego, co do zasady, traci moc - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w § 3 i 3a art. 518 kpc. Z uwagi na zasadniczo anulacyjny charakter skargi nie jest w związku z tym konieczne wydawanie przez sąd postanowienia stwierdzającego utratę mocy orzeczenia referendarza. Utrata mocy zaskarżonego orzeczenia następuje z chwilą skutecznego wniesienia skargi. Po wniesieniu skargi sprawę rozpoznaje właściwy miejscowo sąd rejonowy, działając jako sąd pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy w uchwale (sygn. III CZP 108/05) podjętej dla rozstrzygnięcia wątpliwości dotyczącej możliwości udzielenia zabezpieczenia przez referendarza w postępowaniu upominawczym stwierdził, że w postępowaniu tym referendarz nie jest uprawniony do rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia, co oznacza, że wniosek taki musi rozpoznać sędzia pomimo tego, że sprawę w pierwszej instancji rozstrzyga referendarz sądowy.