Stan (grupa społeczna)



duchowny, rycerz i mieszczanin (lub chłop)- przedstawiciele trzech stanów na średniowiecznej iluminacji

alegoria porządku stanowego - nad podzielonymi na 3 grupy stanowe ludźmi znajduje się postać Chrystusa

Stan – zamknięta zbiorowość społeczna w społeczeństwie feudalnym, różniąca się od innych pozycją ekonomiczną swoich członków, jak też ich pozycją prawno-społeczną (wyraźnie wyodrębnionych prawach, obowiązkach, przywilejach, przy czym najbardziej uprzywilejowaną grupą byli feudałowie świeccy).

W Europie formowanie się stanów rozpoczęło się jeszcze w średniowieczu, ok. XIII wieku; najpierw nastąpiło to na zachodzie kontynentu, a nieco później na wschodzie.

Przynależność do danego stanu społecznego (poza duchowieństwem) była dziedziczna.

Stany korzystały z szerokiego samorządu; przez przedstawicieli w parlamentach uczestniczyły też w życiu politycznym kraju.

Wyróżnienie poszczególnych stanów jest dość problematyczne, gdyż w różnych krajach podział ten był odmienny. Generalnie wymienić można następujące stany, przy czym w żadnym społeczeństwie nie występowały one wszystkie:

• feudałowie świeccy - w niektórych krajach podzieleni na 2 odrębne stany:
  • wielcy panowie feudalni
  • rycerstwo, które ewoluowało później w szlachtę
• duchowieństwo
• tzw. stan trzeci, obejmujący mieszczaństwo, niekiedy też chłopstwo
• mieszczaństwo
• chłopi
• żydzi (jako grupa wyznaniowa) - w niektórych krajach m.in. w Polsce traktowani jako odrębny stan.

Przynależność stanowa chłopów kształtowała się różnie: w niektórych krajach stanowili odrębny stan, w innych zaliczano ich wraz z mieszczaństwem do tzw. stanu trzeciego, niekiedy zaś jako grupa nieuczestnicząca w życiu politycznym nie byli zaliczani w obręb żadnego stanu.

W Polsce istniały następujące stany:

• szlachta
• duchowieństwo
• mieszczaństwo
• chłopi (o ile grupę tę wobec braku jakiegokolwiek uczestnictwa w życiu politycznym kraju można uznać za stan)
• żydzi

Na zachodzie Europy podział stanowy wyglądał odmiennie
Stany we Francji:

• szlachta
• duchowieństwo
• stan trzeci

Likwidacja ustroju stanowego rozpoczęła się w końcu XVIII wieku. Pierwszym krajem który zlikwidował formalny podział społeczeństwa na stany była Francja (1791). W innych państwach zachodnioeuropejskich następowało to stopniowo w ciągu XIX w. W Polsce podział stanowy zniesiony został przez Konstytucję Marcową (1921)

edytuj Zobacz też

• Średniowiecze
• Stany we Francji