System prawa.html

 
ca de en es fr it nl no pl pt ru ro fi sv tr vo


 

System prawa (język prawniczy) – termin używany w różnych znaczeniach np.: system prawa danego państwa, system prawa określonej gałęzi prawa czy system źródeł prawa.

System prawa danego państwa oznacza całokształt obowiązujących w określonym czasie przepisów prawnych tego państwa, uporządkowanych wg przyjętych kryteriów. Bardziej ogólnie można system prawny określić też jako uporządkowany zbiór norm prawnych.

Obowiązujący w Rzeczypospolitej Polskiej system prawny dzieli się na gałęzie, które obejmują kompleksy norm regulujących określone kategorie stosunków społecznych. Podział systemu prawa na poszczególne gałęzie nie dokonuje się z mocy jednorazowej i świadomej decyzji prawodawcy lecz jest rezultatem procesu historycznego oraz ewolucji prawa. Ogół norm należących do danej gałęzi prawa np. prawa cywilnego nazywany jest systemem określonej gałęzi prawa, np. system prawa cywilnego.

Spis treści

edytuj System źródeł prawa

Systemem źródeł prawa nazywane są charakterystyczne formy działalności prawotwórczej w systemie prawnym danego państwa. W zależności od tego jakiego rodzaju fakty prawotwórcze tworzy się głównie w danym systemie prawnym, wyróżnia się systemy prawa stanowionego, zwane inaczej także systemami prawa ustawowego ( statute law ), powstające w głównej mierze w drodze stanowienia norm przez ustawodawcę, oraz systemy prawa ( common law ), powstające głównie w drodze precedensów prawotwórczych

Porównanie systemów:
COMMON LAW PRAWO STANOWIONE
Stworzony w XIII wieku w Anglii Opiera się na prawie rzymskim, spisywanym przez glosatorów
źródła prawa
duża rola precedensu w tym systemie mała rola precedensów tym systemie
wysoka pozycja precedensu wśród źródeł prawa pozycja precedensu w orzecznictwie sądów
prawo stanowione jest najwyższym źródłem prawa (bowiem może uchylić precedens, precedens natomiast nie może uchylić ustawy)- zasada prymatu ustawy prawo stanowione jest najwyższym źródłem prawa - zasada prymatu ustawy
występowanie zasady stare decidis brak zasady stare decidis
mała rola kodeksów duża rola kodyfikacji prawa (kodeksów)
podział prawa
brak wyraźnego podziału na prawo publiczne i prywatne rozdział prawa publicznego i prywatnego
jednolita konstrukcja systemu sądowego: brak sądów administracyjnych i karnych w sądach istnieją wydziały karne i cywilne, istnieją również sądy administracyjne i konstytucyjne (system sądowy nie jest jednolity)
podział na common law i equity podział podstawowy na prawo cywilne i prawo karne
rola sędziów
rozstrzyganie spraw rozstrzyganie spraw
tworzenie prawa (precedens de iure) nie tworzą prawa (występują precedensy de facto - formalnie niewiążące)
wykładnia i interpretacja prawa, wnioskowanie per analogiam (sprawy podobne) wykładnia i interpretacja prawa, wnioskowanie dedukcyjne, subsumpcja, per analogiam gdy można zastosować wykładnie rozszerzającą (interpretatio extensiva)- wolności i uprawnienia, w myśl zasady in dubio pro liberate
wydawanie wyroków, tworzenie precedensów (nie każdy wyrok jest precedensem) wydawanie wyroków, określanie kar i odszkodowań
judicial review (ocena zgodności prawa z Konstytucją) brak judicial review
mniejsza rola doktryny w orzecznictwie większa rola doktryny w orzecznictwie
norma prawa
norma prawna precedensu norma prawna kodeksowa
norma indywidualna (wyrok), która może stać się normą generalną w przyszłości, norma generalna, trzy- lub dwuczłonowa jako podstawa systemu
wyrok sądu jest normą wyrok sądu nie jest normą
rola ławy przysięgłych
występowanie ławy przysięgłych (jury) występowanie ławników (razem z sędzią decydują o wyroku)
znaczący udział czynnika ludzkiego w systemie (np. Konstytucja Stanów Zjednoczonych gwarantuje prawo do procesu z udziałem jury) mniejszy udział czynnika ludzkiego w systemie (biorą udział w sprawach rodzinnych i pracowniczych)
wyrok w procesie karnym: ława orzeka o winie, sędzia o karze wyrok w procesie karnym: sędzia orzeka o winie i karze
wyrok w procesie cywilnym: ława orzeka o tym, kto ma rację i o odszkodowaniu, sędzia ewentualnie może zmniejszyć jego wysokość wyrok w procesie cywilnym: ławnicy orzekają na równi z sędzią

edytuj System prawa kapitalistycznego i socjalistycznego[1]

Porównanie systemów:
SYSTEM PRAWA KAPITALISTYCZNEGO SYSTEM PRAWA SOCJALISTYCZNEGO
Podstawa ustroju ekonomicznego
Własność prywatna i gospodarka wolnorynkowa Własność państwowa
Podstawa ustroju politycznego
Demokracja parlamentarna Dyktatura partii komunistycznej
Płaszczyzna społeczna
System praw i wolności obywatelskich Negacja podstawowych praw i wolności obywatelskich

edytuj System prawa zwyczajowego

System prawa zwyczajowego opiera się na zwyczaju - niepisanych regułach, obowiązujących na określonym terytorium określoną grupę ludzi przez określony czas. Zwyczaj może przekształcić się w prawo zwyczajowe, gdy zostaną spełnione dwa kryteria:

  • zwyczaj przerodzi się w pewną ustaloną, jednolicie wykonywaną i trwała praktykę (frequent usus) postępowania w określonej sytuacji;
  • praktyce tej będzie towarzyszyło przekonanie o mocy prawnej (opinio iuris) - powszechne przekonanie społeczeństwa o prawnie wiążących charakterze normy zwyczajowej.

edytuj Zobacz też

Przypisy

  1. Opracowane na podstawie: Lech Morawski, "Wstęp do prawoznawstwa" wydanie VIII, TNOiK, Toruń 2004, ISBN 83-7285-182-4
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.